De Kirgizische geschiedenis is ontzettend ingewikkeld en op verschillende manieren te interpreteren. Geleerden voeren al lang verhitte discussies, maar kunnen het niet eens worden. Ik ben niet in staat om een serieuze en gedetailleerde beschrijving te geven van de Kirgizische geschiedenis, daarom geef ik slechts een heel oppervlakkig en eclectisch overzicht van enkele episoden uit het verleden.
Hoofdpagina
Reizigersadvies
Leestips
Bishkek
Veiligheid
Natuur
Kirgiezen
Geschiedenis
Volksspelen
Links
FOTOGALERIJEN:
Landschappen 1
Landschappen 2
Landschappen 3
Mensen 1
Mensen 2
Mensen 3
Issyk-Kul (strand)
Zwart-Wit
Overig
FRAGMENTEN UIT DE KIRGIZISCHE GESCHIEDENIS
Oudheid en Middeleeuwen.
Op het grondgebied van het huidige Kirgizie leefden behoorlijk ontwikkelde beschavingen van de Sakken en
de Oesoenen. Deze in het westen weinig bekende volkeren zijn bijzonder interessant voor archeologen.
De latere Kirgizische stammen maakten deel uit van verschillende regionale staten en politieke eenheden.
Deze hele periode is een aaneenrijging van oorlogen en veroveringen, waarin de Kirgiezen nu eens de
agressor waren, dan weer de aangevallen partij. We zullen niet in details verzanden, maar merken nog op
dat de Kirgiezen in dit tijdsbestek niet alleen van leefomgeving veranderden, maar ook van religie en
zelfs van ras: ze werden van heidenen, islamieten en veranderden van Europeanen in Mongoloiden.
Kolonie van Rusland.
Decennialang maakten de Kirgiezen deel uit van het Russische imperium, dat geleidelijk aan begon wegen
aan te leggen en steden te bouwen. Zo is de grote stad Karakol aan de ooskant van het meer Issyk-Kul
ontstaan. De Russische kolonisten deden de nomaden versteld staan met de kunst van de huizen- en
landbouw.
De Sovjet macht.
De Socialistische Sovjetrepubliek Kirgizie nam actief deel aan de Grote Vaderlandse Oorlog, zoals
de Tweede Wereldoorlog daar wordt genoemd. Dit alhoewel de republiek op duizenden kilometers van de
frontlinie lag. Het devies 'Allen voor het front, allen voor de overwinning' gold voor de gehele
Sovjet Unie, van het met vuur veroverde westelijke deel ervan tot aan Tsjoekotka.
...wordt vervolgd...
Kirgiezen kenden eeuwen geleden geen systematische tijdrekening en maakten nauwelijks gebruik van
het schrift. Bijna alle geschriften van voor de Russische Revolutie waren afkomstig van hun buren.
Hoe vreemd het ook moge klinken - de oude Kirgiezen waren lange, blauw-ogige en roodharige mensen.
Veel archeologische vondsten bevestigen dat er 'Europese' volkeren woonden in het enorme territorium
van Centraal Azie en zuidelijk Siberie.
Oude Chinese kroniekschrijvers geven ons intrigerende informatie over de Kirgiezen van weleer. Het waren
oorlogszuchtige en barbaarse heidenen, die rondtrokken in het gebied van de bovenloop van de rivier
de Jenisej (in het zuiden van Siberie), op 1.500 kilometer van het grondgebied dat het huidige Kirgizstan
vormt. De nomaden van deze regio waren nogal rusteloos van karakter. Daarvan getuigt de
Chinese Muur, het grootste architectonische bouwwerk van de planeet.
De 'Jenisej-Kirgiezen' beheersten de kunst van het paardrijden, het geheim van wapenvervaardiging uit
metaal en het trefzeker boogschieten tot in perfectie. Het leger was volledig te paard en kon
verplaatsingen tot honderd kilometer per dag maken, hetgeen voor die tijden een wonder was - en de
buurvolkeren voortdurend hoofdpijn bezorgde.
Sommige gebruiken van de Jenisej-Kirgiezen zullen de tegenwoordige mens al te romantisch en behoorlijk
inhumaan voorkomen. Elke man was krijger en ging al in zijn vroege jeugd op oorlogspad. Sterven in de strijd
was de norm, terwijl het bereiken van hoge ouderdom als schande werd gezien. Als een man zich laf betoonde,
werd hem het hoofd afgehakt. Voor stelen werd het hoofd niet alleen afgehakt, maar ook om de hals van de
vader van de dief gehangen, die dit tot aan zijn dood moest dragen. Had hij zijn zoon maar beter moeten
opvoeden...
Helaas bekommerden de oude Chinezen zich niet om de cultureel-etnografische aspecten van het leven van de
barbaren. In hun geschriften besteedden ze vooral aandacht aan de strategische en politieke situatie buiten
hun Muur. Ze lieten geen moeite bespaard om verdeeldheid te zaaien tussen de onderling toch al vijandige
stammen.
Enkele historisch gezien belangrijke gebeurtenissen die verbonden zijn met deze volken: de nederlaag die
de Sakken toebrachten aan de Perzische heerser Kir, de oorlog tegen Tweehoornige Iskender, oftewel
Macedonische Alexander (in het westen beter bekend als Alexander de Grote), de slachting die de Oesoenen
toebrachten aan het leger van de Hunnen, etcetera.
Het cultuurniveau van de Oesoenen valt af te lezen aan de vele archeologische vondsten. Zij bouwden een
machtige staat. De stad Tsjigoe, waarvan de resten gevonden zijn op de bodem van (de zuid-westelijke zijde
van) het Issyk-Kul meer, was de hoofdstad van dit rijk. De bewoners van de stad zijn omgekomen door een
overstroming veroorzaakt door modderstromen. De Sakken en Oesoenen assimileerden geleidelijk aan met
andere volkeren die hun leefgebied innamen.
De volksverhuizing van de Jenisej-Kirgiezen naar het grondgebied van het huidige Kirgizstan begon in de
dertiende eeuw. Sommige geleerden (zoals N. Aristov) zijn er echter van overtuigd dat de Kirgiezen
afstammen van de Oesoenen en niet van de Jenisej-Kirgiezen. Aan deze hypothese ligt eveneens serieus
onderzoek ten grondslag. Een ding is zeker: dat de vroege geschiedenis van de Kirgiezen erg gecompliceerd
en verwarrend is.
Tot de tweede helft van de 19e eeuw leefden de Kirgiezen onder het juk van het Khanaat van Kokand, een
islamitische tirannenstaat. Vanuit het oosten kregen ze geen rust van het Chinese imperium dat regelmatig
een aanval deed op Kirgizische stammen, die al anderhalve eeuw een partizanenstrijd voerden tegen China.
Bovendien waren de Kirgiezen zelf niet verenigd in een macht en hadden ze onderling en met andere nomaden
(de Kazachen en de Oejgoeren) conflicten.
Tegen die tijd ontwikkelde zich in de regio nog een kracht - het Russische imperie. Omdat ze zich probeerden
te verdedigen van die behoorlijk vervelende Chinezen en Kokanders, vroegen de Kirgizische beks
(feodale heersers) bescherming van Rusland.
Het proces van de opname van de Kirgiezen in het Russische Rijk voltrok zich niet momenteel en niet soepel.
'De witte Tsaar' liet zich leiden door zijn eigen interessen, en niet door de altruistische wens om die
arme inheemsen te helpen. Het omverwerpen van de Khans van Kokand door middel van ingewikkelde hofintriges
en directe gewapende inmenging. Rusland nam bijna het gehele territorium van het huidige Kirgizstan in.
Bijna...
Als laatsten gingen de Kirgiezen van de Alaj vallei op in het Russische Rijk. Deze vallei ligt op meer dan
3000 meter hoogte en wordt van alle kanten door bergen omringd. De Alaj-Kirgiezen werden bestuurd door
Koermandzjan-Datka. Haar zonen stonden aan het hoofd van de gewapende strijd tegen het Russische leger.
Vanuit de Fergana vallei naar Alaj loopt een lange kronkelweg, die op vier knooppunten en bergpassen
geblokkeerd werd. Een strafbatallion Russen onder leiding van generaal Skobelev stuitte op wanhopige
tegenstand. Hierbij dient opgemerkt te worden dat het Russische leger in die tijd een van de meest
professionele en best toegeruste legers ter wereld was. Nadat hij de Alaj-Kirgiezen viermaal had aangevallen,
viel generaal Skobelev de vallei binnen. Enkele dorpelingen verzetten zich zo heftig, dat zelfs kinderen en
vrouwen zich met messen en stenen op de soldaten wierpen voordat ze aan het bajonet geregen konden worden.
Over de veldtocht door de Alaj vallei schreef de generaal-gouverneur van het toenmalige Toerkestan:
'...nog nooit eerder hebben de Russen in Centraal Azie zo'n lange en verwoede strijd moeten voeren. De strijd
tegen de bevolking is onvergelijkbaar moeilijker dan met de despoten van de inlandse khanaten.'
Het bewerken van akkers vereiste echter nieuw territorium. De landbouwers zagen de dalen waar
de nomaden hun vee lieten grazen als 'ongebruikte' grond. Tijdens de Eerste Wereldoorlog leed Rusland
bovendien aan een groot gebrek aan arbeidskracht. In 1916 gaf de Tsaristische regering daarom het bevel
de Kirgiezen te mobiliseren voor werk in het thuisfront. Dit riep heftige verontwaardiging op. Protesterende
Kirgiezen begonnen de Russische nederzettingen zonder onderscheid kort en klein te slaan en in brand te
steken. Ze moordden en verkrachtten, verpletterden de akkers en roofden het bezit van de kolonisten.
Om de orde te herstellen werd een legereenheid gestuurd die op haar beurt de Kirgiezen een kopje kleiner
maakte. Ongeregelde en slecht bewapende eenheden van nomaden probeerden verzet te bieden, maar de knuppels
en speren waren weerloos tegen de Russische artillerie en mitrailleurs. De Kirgiezen moesten naar China vluchten
met achterlating van hun bezit en vee, om te ontkomen aan de strafpeletons.
De gevolgen waren katastrofaal: in anderhalf jaar van omzwervingen in China is bijna de helft van de
Kirgizische bevolking van honger en ziekte omgekomen. In 1916 trof de Kirgiezen haast het lot van de
Noordamerikaanse Indianen.
De Revolutie van 1917 werd een lichtpunt in het donkere Tsarenrijk. De uit het centrum afkomstige
'Rode Russen' riepen direct de genocide op de Kirgiezen een halt toe toen ze de 'Witte Russen'
verdreven. De nieuwe orde luidde: alle mensen zijn broeders en moeten elkaar helpen te bouwen aan
een verlichte toekomst.
De communisten werden aanvankelijk als vreemde mensen gezien die vaak ongeloof opriepen. Gekke lui,
in hun legeruniformen, die rijkdom verachten en bereid zijn de mensheid belangeloos te helpen. Zulke
gasten hadden de Kirgiezen nog nooit gezien.
Niet alleen Kirgizie, maar heel Rusland leefde in schrikbarende armoede na de Burgeroorlog die op de
Revolutie volgde. Om het land erbovenop te krijgen, werden alle middelen ingezet. Duizenden
arbeidsspecialisten uit Europese landen kwamen naar Rusland om hulp te bieden aan hun broeders.
De oproep van Lenin aan het proletariaat van de hele wereld had gewerkt.
De Sovjetmacht bouwde scholen en verplichtte iedereen, jong en oud, man en vrouw, te leren lezen en
schrijven. Bijna de gehele bevolking was analfabeet. De Russen bouwden ziekenhuizen (tot dan toe
wendden mensen zich voor genezing tot kruidendokters en moellah's), ze legden nieuwe wegen aan
en irrigatiesystemen en electriciteitscentrales. Ze ontwikkelden industrie en landbouw. Het leven
van de Kirgiezen veranderde op onnavolgbare wijze. In 1924 kreeg Kirgizie de status van Unierepubliek
(de Sovjet-Unie bestond in totaal uit slechts vijftien unierepublieken).
Er werd veel bereikt, maar er waren ook minpunten. Terwijl ze nieuwe projecten invoerden, maakten
de communiesten vele fouten, die soms tot massale sterfte leidden. Voorbeelden hiervan zijn de
hongersnood na het begin van de collectivisatie, de repressie, enzovoort.
Vanuit de frontzones werden duizenden Joden en Duitsers naar Kirgizie geevacueerd. Bedrijven
en fabrieken werden naar het oosten verplaatst. Enkele daarvan begonnen te produceren hoewel ze nog niet eens van de rails gehaald waren, zomaar onder de open hemel.
Arbeiders werkten soms twintig uur per etmaal. Als je twee minuten te laat kwam, kon je naar een
strafkamp gestuurd worden, hetgeen zo ongeveer overeenkwam met de doodstraf. Maar de mensen deden
ook zonder dwang alles wat in hun macht lag (en soms zelfs, al klinkt het overdreven, het
onmogelijke) om de soldaten van het Rode Leger te helpen. En naar elke brief uit het westen, elke
radioboodschap over de situatie aan het Sovjet-Duitse front werd met ingehouden adem geluisterd.
Mensen leden honger, maar gaven alles aan de strijdmacht. Kirgizie leverde aan het belegerde
Leningrad (nu: Sint-Petersburg) onder andere vlees, wol, katoen en kleding.
Honderdduizenden burgers van de republiek streden aan het front - bijna een op de vier
(met andere woorden: praktisch de gehele mannelijke bevolking). Zo is de 316e 'Panfilov'
(Centraalaziatische) divisie beroemd geworden vanwege de zware strijd ter verdediging van Moskou
in de winter van 1941. De helft van de Kirgizische soldaten keerde niet terug van het front.
Elke Kirgizische familie heeft veteranen, op wie iedereen erg trots is. Daarvan getuigen de vele
oorlogsmonumenten in het land.