Vuursteentijd (25.000 - 2100 v. Chr.)

Gedurende een zeer lange tijd was vuursteen de belangrijkste grondstof voor werktuigen en wapens. In deze les lees je wat de prehistorische mensen van vuursteen maakten en hoe zij dat deden.


De prehistorie duurde in Nederland van 25.000 tot 50 voor Christus. Archeologen delen die hele lange tijd op in verschillende perioden:
  • Steentijd, 25.000 - 2100 v.Christus
  • Bronstijd, 2000 - 800 v. Christus
  • IJzertijd, 800 v. Chr. - 50 v. Christus

Steen was voor het grootste deel van de prehistorie de belangrijkste grondstof voor wapens en gereedschap. Dat is goed te begrijpen want steen heeft een aantal goede eigenschappen: het is hard, sterk en goed scherp te maken. Maar niet elke steensoort is geschikt. De prehistorische mens had al heel vroeg ontdekt dat vuursteen een zeer geschikte steensoort was. Vuursteen is ontzettend hard (het is harder dan staal). Met een vuurstenen bijl kap je een boom en vuurstenen pijlpunten doorboren makkelijk een hert ! Maar vuursteen is ook heel bros en dus heel goed te bewerken.

Meester Henk ! Wat maakte men van vuursteen?

Je kunt beter vragen wat ze niet van vuursteen maakten. Pijl- en speerpunten, schrapers, krombekstekers, sikkels, klingen, stekers, etc.etc. Maar het belangrijkste gereedschap was de vuistbijl. Dat was het Zwitsers zakmes van de prehistorie.

Meester Henk ! Hoe bewerkte de prehistorische mens vuursteen?

Vuursteen wordt in grote brokken gevonden. Zo'n brok vuursteen heet een vuursteenknol. Eerst werd de ruwe vuursteenknol met een hard stuk steen, een klopsteen, voorbewerkt. Al draaiende werden er grote schilfers van de knol geslagen. Net zo lang tot er een ruwe versie van bijvoorbeeld een vuistbijl was gemaakt.
Vervolgens werd de ruwe versie van de vuistbijl afgewerkt met een drevel van hoorn (rendier/hertgewei) en een klophout. Men plaatste de drevel tegen het steen. Dan gaf men met het klophout een klap op de drevel. Er sprong dan een kleine afslag van het steen. Zo werkte men net zo lang tot de ruwe vuistbijl vlijmscherp was. Maakte men pijlpunten of kleine gereedschappen dan werd de knol eerst voorbewerkt. Dan werd met drevel en klophout er voorzichtig dunne afslagen van afgeslagen. De vorm en de grootte van de afslag werd bepaald door de kracht waarmee men sloeg en de hoek van de drevel op het steen.

De mensen die het vuursteen bewerkten, waren echte vakmensen. Het vereist veel techniek en vaardigheden om vuursteen goed te bewerken. Op deze film zie je hoe knap het is om een ruw brok vuursteen te bewerken tot een vuistbijl. Om het filmpje te kunnen bekijken heb je Flash 8 plugin nodig. Voor nog meer filmpjes over de vervaardiging van vuurstenen werktuigen www.ginellames.fr

Indirecte afslag.

Meester Henk ! Hoe weten wij dat allemaal?

Wij weten dit omdat archeologen het zelf hebben gedaan. Zij nemen een vuursteenknol en bedenken (aan de hand van gevonden voorwerpen) hoe de prehistorische mens heeft gewerkt. Dan proberen de archeologen het zelf uit. Als het resultaat er bijna net zo uitziet, dan weten de archeologen hoe de prehistorische mens de vuursteen bewerkte. Dat heet experimentele archeologie.

Directe afslag

Meester Henk ! Waar werd de vuursteen gevonden?

Vuursteen wordt in kalksteen gevonden. De provincie met veel kalksteen in de bodem is Limburg. Daar vind je dan ook veel vuursteen. In het begin vond men de knollen aan de oppervlakte. Meestal langs een rivier of beek. Daar had het water de knollen uit de bodem gespoeld. Maar sinds 3950 v. Chr. begon de prehistorische mens naar vuursteen te graven. In Rijckholt St.Geertruid is een uitgebreid gangenstelsel van prehistorische vuursteenmijnen gevonden. Men groef schachten van 5 tot 12 meter diep. Kwamen de mijnwerkers op een vuursteenbank dan begon men de vuursteenknollen uit te hakken met vuurstenen pikhouwelen. De knollen werden naar boven gehezen. Zo groef men steeds verder. De ondergrondse mijnbouw in Rijckholt heeft ± 500 jaar geduurd ( tussen ± 3950 - ± 2650 v. Chr.). Archeologen hebben berekend dat er ongeveer 15 miljoen kilo vuursteen is gewonnen. Het overgrote deel van het steen diende als handelswaar. Vuursteen uit de mijnen van Rijckholt is in heel West-Europa terug gevonden.

Meer informatie over de prehistorische vuursteenmijnen in Rijckholt vind je op Prehistorische vuursteenmijnen of www.vuursteenmijn.nl Op deze laatste site staan werkbladen, info over een excursie naar de mijnen, een spannend verhaal van Jacques Vriens over de vuursteenmijn en nog meer links.

Zijn er nog vragen? Stuur dan je vraag naar meester Henk. meesterhenk@psammos.nl Hij zal je vraag zo spoedig mogelijk beantwoorden.

Wil je nog meer weten over de prehistorie? Kijk dan bij de overige lessen van meester Henk over de prehistorie:

Rendierjagers Rendierjagers

Bosjagers Bosjagers

Boeren in de steentijd Boeren in de steentijd

Bronstijd De Bronstijd

IJzertijd De IJzertijd

 

Creative Commons License

September 29, 2014

  
Startpagina Prehistorie

 

Vuursteenbijl

 

Pijlpunt/Schaaf

 

 

Krombeksteker

 

 

 

Mijngangen in Rijckholt

 

 

Voor nog meer informatie kun je ook zoeken bij

www.kinderpleinen.nl ,

meestersipke.nl

basislink.nl

Een hele leuke website over archeologie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Startpagina Prehistorie