Emo's Reis

naar Rome (en terug)










                     Hier een vertaling en toelichting


Emo's Reis
Dick E.H. de Boer
Recensie NRC/Handelsblad

In het late najaar van 1211 vertrekt Emo, abt van het verdwenen klooster Romerswerf (ruim 5 kilometer ten Noordwesten van Delfzijl) naar Rome.
Hij had een conflict met de bisschop van Münster over het eigendom van de kerk in (Witte)Wierum, waar hij een nieuw klooster had gesticht. De paus (Innocentius III)  zou uitkomst moeten bieden.


Van deze reis is een uitgebreid verslag gemaakt (de Cronica Florida Horti), vermoedelijk geschreven door Menko, een opvolger van Emo, op basis van aantekeningen van Emo. Dit handschrift is thans aanwezig in de Universiteitsbibliotheek van de Rijksuniversiteit van Groningen.


Met dit verslag als uitgangspunt schreef Dick E.H. Boer Emo’s Reis, een soort reisgids voor de moderne reiziger,
een boek vol geschiedenis en curtuurhistorie.

Voor een goede indruk van het boek is een link naar de recensie in Het NRC/Handelsblad toegevoegd.


Mijn eigen fascinatie met Emo

Als geboren Groninger werd mij al vroeg verteld dat er in Wittewierum een klooster was geweest. Onvoorstelbaar in een dorp van niks. Een paar boerderijen en een kerk.



foto: Jan Frederik Boven, Ten Boer

Ik deed niets met die kennis, maar toen ik zag dat er boek was verschenen over de abt van Wittewierum die een wereldreis maakte, moest ik het lezen.
En al lezende wilde ik weten hoe de tocht precies verlopen was. Er staat in het boek wel een overzicht van de gehele reis, maar ik was nieuwsgierig naar de details, en hoe de reis er vandaag de dag uit zou zien.
Op basis van de in Emo’s Reis gegeven informatie ben ik de route op een routeplanner op internet gaan maken.

Als eerste moet een er een keuze gemaakt worden voor de manier van reizen. Mijn keuze viel daarbij op de fiets.
De volgende keuze die gemaakt moet worden is de route in detail. De infrastructuur was 800 jaar geleden een andere dan nu. Wat toen nog een Romeinse heerweg was, is nu een autoweg (in het gunstigste geval een drukke 2-baansweg).
Ik heb er dan ook voor gekozen om daar waar enigszins mogelijk, een rustiger variant te kiezen.
Ook was het niet mogelijk om overal de juiste route te volgen. Autowegen, kanalen en spoorlijnen zijn nu vaak een barrière.
Op ander plaatsen is de toentertijd meest gangbare route verdwenen, onduidelijk of niet op kaart aanwezig.

Meestal heb ik dan ook gekozen voor bestaande fietsroutes en rustige wegen en in stedelijke agglomeraties voor de meest korte verbinding, waarbij wel is geprobeerd om niet de drukste wegen te volgen.

Aandachtspunten:
-    Er is niet altijd rekening gehouden met eenrichtingsverkeer;
-    Er is geen rekening gehouden met voetgangersgebieden in centra;
-    Het kan zijn dat er trappen voorkomen;
-    Het is mogelijk dat een gekozen weg (pad) slecht of niet te fietsen is.

Een ander punt was de plaats van overnachting. In de
Cronica Florida Horti wordt slechts zelden de exacte overnachtingsplaats genoemd.  In het boek van De Boer is de aanduiding 'precies', 'waarschijnlijk', 'vaag' (een hospitum) of iedere aanduiding ontbreekt. Als er een locatie met naam wordt genoemd heb ik deze op de kaart aangegeven. In overige gevallen heb ik een 'willekeurige' (logisch lijkende) locatie aangegeven.

De route

Onderstaand is de gehele route van Romerswerf naar Rome in kaart gebracht en in een tabel weergegeven.
Uit praktische overwegingen is de route in 12 delen opgeknipt. Per deel is er een aparte pagina.

Kaart

Tabel

Kaart Afstand op kaart Dag Datum Van Naar Afstand volgens de Boer Overnachting

1

  1 9-11-1211 Romerswerf Essen 30 klooster Yesse
  2 10-11-1211 Essen Rolde 30 ?
  3 11-11-1211 Rolde Coevorden 41 kasteel Coevorden
  4 12-11-1211 Coevorden Weerselo 41 Het Stift
  5 13-11-1211 Weerselo Vreden 41 Sankt Felicitas
  6 14-11-1211 Vreden Raesfeld 32 ?
270 7 15-11-1211 Raesfeld Hamborn (Duisburg) 36 Alt-Hamborn
2   8 16-11-1211 Hamborn (Duisburg) Meerbusch 32 Premonstratenzerinnen klooster
  9 17-11-1211 Meerbusch Mönchengladbach 27 Sankt Vitus
  10 18-11-1211 Mönchengladbach Heinsburg 33 Premonstratenzer klooster
  11 19-11-1211 Heinsburg St. Gerlach 35 St. Gerlach
  12 20-11-1211 St. Gerlach Tongeren 28 ?
215 13 21-11-1211 Tongeren Heylissem 42 Premonstratenzer klooster
(nu Château d'Heylissem)
3   14 22-11-1211 Heylissem Villers-la-Ville 41 Villers-la-Ville
  15 23-11-1211 Villers-la-Ville Bonne-Espérance 41 Bonne-Espérance
  16 24-11-1211 Bonne-Espérance Hautmont 25 benedictijner abdij
  17 25-11-1211 Hautmont Clairfontaine 34 Premonstratenzer klooster
176 18 26-11-1211 Clairfontaine Thenailles 23 Premonstratenzer klooster?
4   19 27-11-1211 Thenailles Laon 41 St.Martin-aux-Champs
  20 28-11-1211 Laon Prémontré 18 Prémontré
  21 29-11-1211 Prémontré      Prémontré
  22 30-11-1211 Prémontré      Prémontré
  23 1-12-1211 Prémontré Soissons 24 Saint-Jean-des-Vignes
  24 2-12-1211 Soissons Château-Thierry 40 Saint-Medard
  25 3-12-1211 Château-Thierry Orbais-l'Abbaye 28 Orbais-l'Abbaye
208 26 4-12-1211 Orbais-l'Abbaye Sézanne 28 ?
5   27 5-12-1211 Sézanne Méry-sur-Seine 30 ?
  28 6-12-1211 Méry-sur-Seine Troyes 31 abdij van Saint-Loup
  29 7-12-1211 Troyes Bar sur Seine 34 commanderij van Avalleur
  30 8-12-1211 Bar sur Seine Châtillon sur Seine 35 klooster
  31 9-12-1211 Châtillon sur Seine Baigneux-les-Juifs 34 ?
  32 10-12-1211 Baigneux-les-Juifs Saint-Seine-l'Abbaye 23 Saint-Seine-l'Abbaye
  33 11-12-1211 Saint-Seine-l'Abbaye Dijon 26 Champmol
  34 12-12-1211 Dijon Cîteaux 27 L'Abbaye -les-Citeaux
285 35 13-12-1211 Cîteaux Allerey sur Saône 31 seigneurie
6   36 14-12-1211 Allerey sur Saône La Ferté 34 La Ferté
  37 15-12-1211 La Ferté La Salle 36 ?
  38 16-12-1211 La Salle Belleville 38 Notre-Dame-de-la-Miséricorde
  39 17-12-1211 Belleville Lyon 36 Saint-Martin d'Ainnay
202 40 18-12-1211 Lyon Fallavier 31 Château de Fallavier
7   41 19-12-1211 Fallavier La Tour-du-Pin 30 Château de Chambon?
  42 20-12-1211 La Tour-du-Pin Nances 32 Château de l'Epine?
  43 21-12-1211 Nances Saint-Jeoire-Prieuré 29 Saint-Jeoire-Prieuré
  44 22-12-1211 Saint-Jeoire-Prieuré Aiguebelle 30 Château de la Charbonnière
  45 23-12-1211 Aiguebelle Saint Jean-de-Maurienne 34 ?
  46 24-12-1211 Saint Jean-de-Maurienne Avrieux 35 ?
210 47 25-12-1211 Avrieux Lanslebourg 20 ?
8   48 26-12-1211 Lanslebourg Col du Mont Cenis 16 hospitum
  49 27-12-1211 Col du Mont Cenis Novalesa 18 Benedictijner klooster
  50 28-12-1211 Novalesa Sacra di San Michele 34 Sacra di San Michele
  51 29-12-1211 Sacra di San Michele San Mauro Torinese 35 Santa Maria Pulcherada
  52 30-12-1211 San Mauro Torinese Lucedio 46 klooster
  53 31-12-1211 Lucedio Breme 40 San Pietro
  54 1-1-1212 Breme Mortara 22 Sant'Albino
261 55 2-1-1212 Mortara Pavia ( Borgo Ticino) 38 Santa Maria a Betlem
9   56 3-1-1212 Pavia ( Borgo Ticino) Calendasco 37 Castello di Calendasco
  57 4-1-1212 Calendasco Chiaravalle della Colomba 39 Chiaravalle della Colomba
  58 5-1-1212 Chiaravalle della Colomba Fornovo di Taro 40 hospitum
  59 6-1-1212 Fornovo di Taro Berceto 31 Benedictijner abdij
  60 7-1-1212 Berceto Pontremoli 27 refugio
192 61 8-1-1212 Pontremoli Santo Stefano di Magra 31 ?
10   62 9-101212 Santo Stefano di Magra Valdicastello 38 pieve Giovanni e Felicita
  63 10-1-1212 Valdicastello Lucca 31 ?
  64 11-1-1212 Lucca San Miniato 37 ?
209 65 12-11212 San Miniato Poggibonsi 38 Spedale di San Giovanni in Gerusalemme alla Magioni
11   66 13-1-1212 Poggibonsi Siena 27 Ospedale Santa Maria della Scala
  67 14-1-1212 Siena San Quirico d'Orcia 43 refugio
  68 15-1-1212 San Quirico d'Orcia Radicofani 27 ?
171 69 16-1-1212 Radicofani San Lorenzo Vecchio 31 refugio
12   70 17-1-1212 San Lorenzo Vecchio Viterbo 40 ?
  71 18-1-1212 Viterbo Sutri 35 ?
133 72 19-1-1212 Sutri Rome 48 Friezenkerk

2532



2296

De reis van Rome naar Wittewierum volgt.



Een cultuur- historische (fiets)- tocht van ruim 2500 kilometer.
(Maar ook geschikt voor de leunstoelreiziger.)

Start in Noord- groningen en eindigend in Rome.

Let wel, er is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van fietsroutes en rustige wegen. Maar het is een product van achter de computer.
Er is GEEN veldverkenning geweest. Het is dus een echte doe het zelf tocht.
Maar bedenk dat er aan het begin van de dertiende eeuw helemaal geen kaarten waren.


Bestand voor GPS met tracks en waypoints (zipfile)

PDF-bestand met afstanden e.d.

Suggesties en aanvullingen zijn echter meer dan welkom.



Reacties naar:





































































































































































































Naar inhoudspagina