Station Veendam

Gewijzigd: f:02-11-2013

Inhoud:

Links:

Exploitant: Voormalige exploitanten: Voormalig aansluitend vervoer: Fabrieksaansluitingen: Overige:

Gegevens station

Afkorting: Vdm
Positie: km 14,833, linkerzijde
Adres: Stationsstraat 4 - 6
Top

Exploitatie

Geopend als station aan de spoorlijn Stadskanaal - Zuidbroek.
Geopend: Gesloten:
Personenvervoer: 1 augustus 1910
25 mei 1940
27 juni 1945
1 mei 2011
14 mei 1939
17 september 1944
17 mei 1953
n.v.t.
Goederenvervoer: 1 augustus 1910 ?
Top

Gebouwen

Stationsgebouw

Stationsgebouw van het type NOLS 1e klasse. Het stationsgebouw met aangebouwde bestelgoederenbergplaats is aanbesteed met bestek NOLS-34. Het stationsgebouw is van het grote NOLS type, maar heeft ten opzichte van de andere gebouwen een aantal afwijkingen. De meest opvallende is de grote stenenloods met een plat dak. Platte daken komen verder bij de NOLS niet voor. Ook de indeling van de muren wijkt in Veendam af van de andere NOLS-stations.

In 1913 wordt het station versierd in het kader van de viering van de onafhankelijkheidsfeesten. In dat jaar is Nederland 100 jaar bevrijd van de Franse overheersing. De wedstrijd is uitgeschreven door de ANWB. In heel het land doen diverse stations mee. De mooiste stations worden door de ANWB samengevat in een boekje. Een van de winnende stations is Drunen - Heusden.

De gemeente Veendam is van mening, dat het station het visitekaartje van de plaats is. De reiziger moet gelijk een goede indruk en een gastvrijonthaal krijgen. Een beschutting tegen de regen hoort daar zeker bij. De gemeente verzoekt de directie van de NOLS dan ook om een overkapping boven het perron te maken. De gemeente is bereid om een financiële bijdrage te geven. De snelheid van de besluitvorming zint de gemeente Veendam echter niet. Op de jaarvergadering van de NOLS in 1929 brengt de burgemeester de kwestie nogmaals ter sprake. De directie van de NOLS belooft de overkapping te overwegen. Op 20 september 1929 ontvangt de gemeente bericht dat een overkapping NLG. 2.900,-- gaat kosten. Op voorwaarde dat de gemeente Veendam NLG. 1.000,-- bijdraagt in de kosten is de NOLS breidt om de overkapping daadwerkelijk aan te brengen. Begin oktober 1929 gaat B en W van Veendam akkoord de investering. De overkapping is vervaardigd door machinefabriek S. ten Horn uit Veendam. In 1930 is de overkapping aanwezig.

Eind jaren 90 van de 20e eeuw komt het stationsgebouw leeg te staan. De STAR koopt het gebouw om te gebruiken bij de exploitatie van de museumspoorlijn. Daarmee lijkt de toekomst van het gebouw gewaarborgd.

Het stationsgebouw staat op de lijst van Stichting Industrieel Erfgoed Noord-Nederland (SIEN-N). Deze stichting wil het stationsgebouw voor het nageslacht bewaren. Tevens is het gebouw door de overheid aangewezen als Rijksmomument.

[veendam_066]
Station Veendam aan de straatzijde vlak na de opening. De omgeving is nog onbebouwd en kaal.
Ansichtkaart.

[veendam_001]
Station Veendam met duidelijk zichtbaar de overkapping boven het eerste perron.
Foto R. van Wissen, 7 maart 1987.

[veendam_010]
Vestibule van station Veendam met aan de rechterzijde het loket waar de STAR nu haar kaartjes verkoopt.
Foto W. Mensinga, 2005.

Perronaccomodatie

Voor de reactivering van het reizigersvervoer Zuidbroek - Veendam wordt een perron gebouw met eenvoudige voorzieningen. Aan de kant van het oude stationsgebouw komt de opgang van het perron. Daar komen de informatiezuilen en de OV-chip automaten. Tussen het oude stationsgebouw en het nieuwe perron bevindt zich een grote fietsenstalling. Bij de fietsenstalling komt ook de oversteek naar het nieuwe OV-knooppunt, dat in de voormalige Jonker-loods wordt gebouwd. Het spoor van de treindienst is met een hek afgeschermd van het gedeelte van de STAR.

[veendam_104]
Perron voor de nieuwe treindienst in aanbouw. Op de achtergrond het oude gebouw.
Foto R. van Wissen, 26 februari 2011.

[opening_veendam_002]
Perron voor de nieuwe treindienst op de dag van de opening. Langs het perron staat de trein die om 9.12 uur vertrekt naar Zuidbroek. Duidelijk te zien is de afscheiding tussen de sporen van Arriva en STAR.
Foto R. van Wissen, 26 februari 2011.

Nevengebouw

Het nevengebouw is aanbesteed met bestek NOLS-34. Het nevengebouw is van het grote type zoals langs het gehele traject van Stadskanaal tot Zuidbroek is aan te treffen. Het gebouw staat aan de zijde Stadskanaal naast het stationsgebouw. Inmiddels is het nevengebouw afgebroken.

[veendam_062]
Trein richting Stadskanaal staat klaar voor vertrek. Links staat het nevengebouw van Veendam.
Fotograaf onbekend, 7 augustus 1910.

[veendam_005]
Nevengebouw in Veendam met links op de foto Hotel van Kreel en een vertrekkende trein richting Zuidbroek.
Repro, fotograaf en datum onbekend.

[nevengebouw_03_v1.00]
Nevengebouw (perronzijde) zoals dat bij het station Veendam wordt gebouwd.
Tekening R. van Wissen.

Goederenloods

De goederenloods is aanbesteed met bestek NOLS-34. De goederenloods staat los van het stationsgebouw in de richting Zuidbroek. Het gebouw bestaat uit een hoge loods met aan de westkant een lager gedeelte voor kantoorruimte. Het dak van de loods steekt uit over het aansluitende spoor, zodat de goederen droog gelost en geladen kunnen worden. Naast Veendam komt dit alleen voor in Vriezenveen. De goederenloods is in 1968 afgebroken. Op de plaats van de goederenloods wordt de containerterminal gebouwd.

[veendam_050]
Goederenloods van Veendam gezien vanaf de straatzijde.
Foto R. Penning, 1968.

[veendam_007]
Station Veendam met op de achtergrond de goederenloods. Voor de loods staat een gesloten goederenwagon.
Foto J.C. v/d Ploeg, eind jaren 60.

Brugwachterswoning, Ommelanderwijk (nummer 13)

Vlak voor de brug over de Ommelanderwijk aan de kant van Wildervank staat tot 1966 brugwachterswoning 13. De woning is aanbesteed met bestek NOLS-36. De laatste brugwachter die in de woning woont is vermoedelijk de familie Krist. De woning heeft een adres aan de Molenstreek.

Geen foto beschikbaar
Top

Emplacement

Op 28 juni 1912 besteedt de SS onderhands het uitbreiden van de los- en laadplaats, sporen en wissels aan. Ook daarna is het emplacement nog meerdere malen uitgebreid, o.a. voor het aansluiten voor de loods van de firma Jonker. In het midden van het emplacement bevindt zich haaks onder de sporen een lange duiker. Deze duiker verbindt de waterwegen aan beide zijden van het emplacement met elkaar.

Na de sluiting van het personenvervoer in 1953 is het emplacement aangepast aan het goederenvervoer. Met de komst van het containervervoer is het emplacement omgebouwd tot containerterminal. Na het vertrek van het containervervoer naar het RCSG ten noorden van Veendam is het emplacement verlaten. Alleen een stoomtrein van de STAR brengt af en toe een bezoek. Het emplacement is nog wel voorzien van nieuwe pompwisselaandrijvingen.

Voor de reactivering van het reizigersvervoer Zuidbroek - Veendam wordt het emplacement in de winter van 2010 / 2011 aangepast. Er komt een nieuw doodlopend spoor met perron ter hoogte van de vroegere containerstapelplaats. De beide sporen naar de voormalige Jonker loods worden opgebroken. Ook het buitenste goederenspoor wordt weggehaald. Langs dit spoor lag tot die tijd ook de losinstallatie van DSM Agro.

[veendam_120]
Aanpassingen van het emplacement aan de zijde van Zuidbroek. Rechts het nieuwe spoor voor de reizigerstreinen.
Foto R. van Wissen, 26 februari 2011.
Top

Spoorweghaven

Ten noorden van het station is een zijtak van het Oosterdiep ingericht als spoorweghaven. Links van de zijtak vanaf het Oosterdiep is een dok aangelegd. Parallel aan de spoorlijn is een kade waar schepen kunnen aanleggen en goederen kunnen overslaan. Bij de aanleg is al rekening gehouden om ook rechts van de zijtak een dok te kunnen aanleggen. In 1918 vindt er onteigeningen plaats van een aantal percelen voor de uitbreiding van de spoorweghaven. In april 1919 kan de SS de grond in Veendam kopen. De N.V. Handelsmaatschappij van A. van Linge Ezn, de voormalige eigenaar van de grond, wil de percelen nog tot 1 oktober 1919 gebruiken. De SS heeft hiertegen geen bezwaar.

Langs de kade ligt rails met daarop een kleine kraan. Met behulp van deze kraan kunnen de schepen gelost worden en kunnen de goederen in de goederenwagens worden getild.

De spoorweghaven is in 1968 grotendeels gedempt. Inmiddels is al het water in de buurt van de voormalige spoorweghaven verdwenen.

Geen foto beschikbaar
Top

Brug Ommelanderwijk

Vlak voor het station aan de kant van Wildervank kruist de spoorlijn de Ommelanderwijk. De brug is getuige een grote fabrieksplaat in 1909 gebouwd en geschikt voor dubbelspoor. De laatste jaren staat de brug altijd voor de scheepvaart open. Alleen wanneer er een trein in aantocht is wordt de brug teruggedraaid. De brug is door de overheid aangewezen als Rijksmonument.

In de eerste jaren van de STAR-museumlijn heeft de STAR nog niet de bevoegdheid om de brug te mogen bedienen. Iedere keer als de STAR het station Veendam wil aandoen, moet iemand van de NS komen om de spoorbrug tegen betaling te sluiten. Een dure grap voor de STAR. Pas nadat de STAR het emplacement in eigendom krijgt en haar personeel heeft opgeleid vervalt deze situatie.

In het kader van het masterplan van de STAR wordt de brug in 2007 gerenoveerd. Daar de brug een rijksmonument is, zijn er formele handelingen nodig om tot goedkeuring van de renovatieplannen te komen. Het verkrijgen van een definitieve vergunning kost meer tijd dan de STAR oorspronkelijk gecalculeerd heeft. De renovatie loopt dan ook vertraging op. Als alles dan eindelijk geregeld is, kan de brug verwijderd worden en onder toeziend oog van monumentenzorg gerestaureerd worden.

[veendam_006]
Draaibrug over de Ommelanderwijk.
Foto R. van Wissen, 7 maart 1987.
Top

Personeel

Functie: Van: Tot: Naam: Opmerking:
Stationschef 01-08-1910 ? ? -
Stationschef 2e klasse 1925 ? F.K. Wisseling Afkomstig uit Dedemsvaart
Stationsambtenaar 1924 ? H. Groothuis Voorheen assistent v.d. stationsdienst
Stationsambtenaar ? 1932 P. Kok Vertrekt naar Holwerd als 1e haltechef
Opzichter 3e klasse 1932 15-03-1935 A.B. Brand Voorheen aspirant opzichter te Driebergen. Vertrekt naar Utrecht HGB
Top

Gegevens plaats

Algemeen

Veendam is omstreeks 1655 ontstaan. De geschiedenis begint 350 jaar geleden met turfafgravingen. De plaats wordt gekenmerkt door een veenkoloniale lintbebouwing langs de kanalen, behalve in de buurt van het centrum. Die structuur is veroorzaakt door de aanwezigheid van het riviertje de Oude AE, waardoor het parallel lopende Ooster- en Westerdiep in noordelijke richting van elkaar moesten wijken. Hieraan dankt Veendam de vorkstructuur, waartussen komvorming kon ontstaan. Daardoor krijgt Veendam een echt centrum in plaats van een langgerekt bebouwingslint. Het centrum wordt gekenmerkt door ruimte, groen en waterpartijen (Parkstad Veendam). Dit bijzondere karakter heeft van oudsher aantrekkingskracht uitgeoefend op de bewoners. Het station komt op een tot dan toe kaal terrein te staan. Al spoedig komen er een aantal welgestelden rond het station wonen.

Door de Kerklaan heeft nog een korte tijd, van 1 oktober 1916 tot 1 september 1918, een paardentram gereden. Deze onderhoudt de verbinding tussen Midden-Verlaat en het station van de NOLS, doch geen succes blijkt. Er worden 9 ritten per dag gereden.

Al direct na de sluiting in 1953 van het personenvervoer laat de gemeente Veendam blijken dat hier een fout wordt gemaakt. Van de plannen om de railverbinding met Groningen weer op te starten zijn versies geweest waar het station een andere plaats krijgt toebedeeld. De groei van Veendam heeft zich namelijk van het spoor af bewogen. Zou de huidige spoorlijn weer in bedrijf genomen worden dan wonen vele Veendammers te ver van het station om van ze te verwachten dat ze met de trein zullen reizen. Om een betere service te bieden moet de spoorlijn naar het westen worden verplaatst. Pas dan kan het treinverkeer concurreren met het busvervoer. Eind 1987 laat de gemeente voor de zoveelste keer weer doorschemeren dat ze de personentrein terug willen hebben.

Bestuur

Veendam is een zelfstandige gemeente. In 1969 wordt de gemeente Wildervank opgenomen in de gemeente Veendam. Vanaf die datum liggen ook het voormalige station Wildervank en de halte Bareveld in de gemeente Veendam. In de periode 1880 tot heden heeft Veendam de volgende burgemeesters gehad;
Naam: Van: Tot: Opmerking:
P.J. de Hoop 1892 1907 -
Ubbo Wilkens 1907 1910 -
Jhr. mr. Eltjo A. van Berestijn 1910 1916 -
R.G. Rijkens 1916 1920 -
Ubbo Wilkens 1920 1921 -
Fokke J. de Zee 1921 1939 -
J.A. Hoogkamp 1939 1963 voorzitter van het comite van actie tot behoud van de NOLS in 1939
A.N. Nap 1963 ? -
Rudi (R.G.) Boekhoven 1976 1987 -
Haijo (H.H.) Apotheker 1988 1993 Voorheen burgemeester van Mundendam
John (G.J.) te Loo 1993 1994 waarnemend
Cor (C.M.) de Vos 1994 2000 -
Ab (A.) Meijerman 2001 heden -

Voorzieningen

Hotel van Kreel
Begin oktober 1909 besteedt de heer H. van Kreel uit Groningen de bouw van zijn toekomstige hotel - café - restaurant tegenover het station van Veendam aan. De opdracht wordt gegund aan de laagste inschrijver de heren A. en M. Huizing, te Veendam en Wildervank, voor NLG. 12.333,00.

Het hotel is in de eerste jaren van de exploitatie van de spoorlijn een bekend etablissement. Na het beëindigen van het personenvervoer lopen de zaken terug. De familie van Kreel heeft dan inmiddels afstand gedaan van het hotel. Op 5 februari 1980 brandt het gebouw waarin ooit het Hotel van Kreel was gevestigd af. De laatste eigenaar van het gebouw is de heer J. Walburg. Na de brand worden de restanten afgebroken.

[veendam_002]
Stationsplein in Veendam. Rechts staat Hotel van Kreel.
Ansichtkaart.
Busstation Jonkerloods
De voormalige goederenloods van de firma Jonker is omgebouwd tot busstation. De wanden aan de kopse kanten van de loods zijn geheel verwijderd. De zijwanden bestaan voor een groot deel uit glas waardoor het geheel een transparant uiterlijk heeft. Aan de noordelijke kant hebben de passagiers zicht op het voormalige NOLS-station en kunnen de treinen van de STAR voorbij zien rijden. De bussen rijden door de loods heen. Het dak van de loods zorgt voor de beschutting van de passagiers. Via een looppad is het busstation verbonden met het treinstation. Het ontwerp van het station is van architectenbureau AAS Architecten uit Groningen.

[opening_veendam_048]
De ombouw van de Jonkerloods tot busstation.
Foto R. van Wissen, 1 met 2011
Top