Station Zwolle

Gewijzigd: f:21-06-2014

Inhoud:

Links:

Exploitant: Voormalige exploitanten: Aansluitend vervoer: Voormalig aansluitend vervoer:

Gegevens station

Afkorting: ZL
Positie: km 0,000, kopstation voor de lijn naar Stadskanaal
Adres: Stationsweg 4
Top

Exploitatie

Geopend: Gesloten:
Personenvervoer: 6 juni 1864 n.v.t.
Goederenvervoer: 6 juni 1864 n.v.t.
Op 6 juni 1864 begint de NCS met de dienst op Amersfoort. Op 11 mei 1865 opent de NCS de lijn naar Kampen. De Staatsspoorwegen (SS) komen uit de richting Deventer Zwolle binnen. Op 1 oktober 1866 wordt deze lijn geopend. Tegelijkertijd nemen de NCS en SS een gezamenlijk nieuw station Zwolle in dienst. Dit station is als dubbel kopstation uitgevoerd. Aan de westkant komen de treinen van de NCS. De oostkant is het domein van de treinen van de SS. Op 1 oktober 1867 begint de SS met de uitbreiding richting het noorden, als de verbinding naar Meppel wordt geopend. Vanuit Meppel gaat het vanaf 15 januari 1868 naar Heerenveen en op 1 september 1868 wordt Leeuwarden bereikt. De tak naar Groningen komt op 1 mei 1870 in dienst. Op 1 januari 1881 komt er een directe verbinding met Almelo tot stand.

Op 7 juni 2014 vindt de viering plaats van 150 jaar station Zwolle. In de accomodatie van NedTrain zijn diverse activiteiten. ProRail biedt belangstellende een blik in de voetgangerstunnel onder het station die al een tijd in aanbouw is.
Top

Gebouwen

Stationsgebouw

Het stationsgebouw stamt uit 1866 en is van het type Waterstaat. De Waterstaat stations zijn ingedeeld in de klasses 1 t/m 5. Van de klasses 4 en 5 zijn de meeste exemplaren gebouwd. Station Zwolle behoort tot de klasse 1 en is het grootste Waterstaat station in Nederland. Het gebouw is ontworpen N.J. Kamperdijk. Deze architect heeft veel voor de NCS ontworpen. De NCS is mede gebruiker van het station. Het stationsgebouw is meer dan 100 meter lang. Het middelste gedeelte heeft 2 etages plus een ruimte onder het schuine dak terwijl de beide vleugels 1 etage plus een ruimte onder het dak hebben. Boven de ingang aan de straatzijde is een schuin afdakje gemaakt.

In 1952 wordt aan de oostkant van het stationsgebouw een reizigerstunnel gebouwd. Via de tunnel kunnen de passagiers veilig op de perrons komen. Tot die tijd moeten de passagiers het spoor nog oversteken om op het juiste perron te komen. De trapopgang van de tunnel splitst in 2 trappen die een kenmerkende draai hebben.

In 1958 wordt de indeling van het gebouw veranderd. De buitenkant van het stationsgebouw blijft altijd nagenoeg onveranderd en heeft inmiddels de status Rijksmonument gekregen.

In 1985 is het stationsgebouw geheel gerestaureerd. Bij voorgaande opknapbeurten wordt de nieuwe verflaag over de oude verflaag heen aangebracht. Hierdoor ontstaat een dikke korst van allerlei verflagen. Er ontstaan spanningen met de ondergrond waardoor de verflagen gaan loslaten. Hierdoor vervullen ze hun beschermende werk tegen de elementen niet meer. Een grondige onderhoudsbeurt blijkt daarom noodzakelijk. Om een goed herstel mogelijk te maken, moeten eerst alle oude verflagen verwijderd worden. Dit kan niet met brute kracht gebeuren, omdat het pleisterwerk verdeeld is in een aantal gefrijnde segmenten. De structuur zou dan aangetast worden. Daarnaast moeten de bewoners van het station en de reizigers zo min mogelijk overbelast bezorgd worden. Vandaar dat eind 1984 bij wijze van proef op enkele muurvlakken wordt begonnen met het ontverven door middel van een chemisch preparaat dat op de verflagen inwerkt.

De perronkap over de sporen 1, 2 en 3 is begin jaren 90 van de 20e eeuw in slechte toestand. De spoorwegen menen dat de enige oplossing om ongelukken door afvallende onderdelen, te voorkomen, het slopen van deze monumentale kap is. Daarvoor in de plaats komt er een nieuwe kap die qua voorkomen is gebaseerd op de oude kap.

Rondom de ingang van het perrontunnel naast het stationsgebouw wordt in augustus 2003 een zogenaamd paviljoensplein geopend. Rondom dit plein zijn een aantal winkels gevestigd. Doel van dit alles is om een lichte en open entree van het station te creëren.

[zwolle_001]
Stationsgebouw van Zwolle in de jaren 60.
Ansichtkaart uitgegeven H. Wuestman Zwolle.

[zwolle_024]
Stationsgebouw van Zwolle in de jaren 70 van de 20e eeuw met stadsbus van Schute.
Ansichtkaart uitgegeven Sleding.

[Station Zwolle]
Emplacement van Zwolle. De treinen van de NOLS vertrekken van de rechter sporen.
Ansichtkaart uitgegeven La Riviere & Voorhoeve Zwolle, begin jaren 10.

Hoofdkantoor NOLS, Badhuiswal 8

Aan de Badhuiswal 8 is het hoofdkantoor van de NOLS gevestigd. In het pand heeft tevens de directeur zijn woning. Het gebouw is in 1878 gebouwd en wordt bewoond door steenhouwer en aannemer G.W. Kormelink. Van 1890 tot 1900 is de woning in eigendom van de pedagoog Dr. J.H. Gunning Wzn., toendertijd conrector van het Zwolse gymnasium. Daarna komt de NOLS in het pand. Na de NOLS heeft het pand nog diverse functies gehad, zoals consultatiebureau van de Overijsselse vereniging ter bestrijding van de TBC. Het pand is nog steeds in volle glorie aanwezig.

[Grafik]
Voormalig hoofdkantoor van de NOLS aan de Badhuiswal 8 te Zwolle.
Foto R. van Wissen, 27 december 2004.
Top

Werkplaats

Oorspronkelijk bevindt zich in Zwolle een hoofdwerkplaats van de NS. In de hoofdwerkplaats krijgen stoomlocomotieven groot onderhoud. Later verandert dit in een lijnwerkplaats. In een lijnwerkplaats vindt het kleine onderhoud aan het rijdend materiaal plaats. In Zwolle betreft dit na het verdwijnen van de stoomlocomotieven vooral dieselmateriaal. Na de oorlog bevinden zich veel diesellijnen rond Zwolle. Door de oprukkende elektrificatie van het Nederlandse spoorwegnet is dit in de jaren 70 en 80 veel minder geworden. De elektrische SM'90 treinstellen komen ook in onderhoud te Zwolle. Door de liberalisering van alle NS onderdelen wordt er eigen onderhoudsmaatschappij opgericht. Deze firma NedTrain wordt eigenaar van alle voormalige NS werkplaatsen. NS-Reizigers en ook de andere spoorwegmaatschappijen zijn niet verplicht hun onderhoud bij NedTrain te laten uitvoeren. Andere firma's kunnen eveneens onderhoudswerkzaamheden aanbieden.

Eind 2004 overweegt NedTrain de werkplaats te sluiten omdat er onvoldoende werk is. Het personeel zal zoveel mogelijk overgeplaatst worden naar andere vestigingen van NedTrain. De grote werkplaats wordt uiteindelijk gesloten. Om materiaal van NS-Reizigers snel te kunnen repareren komt er wel een Technisch Centrum voor in de plaats. Hier kan klein onderhoud aan het materiaal worden uitgevoerd. In januari 2014 maakt NedTrain bekent dat BAM Utiliteitsbouw de opdracht heeft gekregen om 4 nieuwe Technische Centra te bouwen in Utrecht, Den Haag, Nijmegen en Zwolle. Dat zijn werkplaatsen met 1 putspoor waar een complete trein op behandeld kan worden. De gebouwen voldoen aan de nieuwste technische eisen en moeten ook qua CO2 uitstoot en duurzaamheid tot de top in Nederland behoren.
Top

Emplacement

Met de aanleg van de NOLS maakt de SS aan de oostkant van het station plaats voor de treinen naar Coevorden. In 1921 worden er een aantal sporen t.b.v. de NOLS gewijzigd en uitgebreid. Het emplacement raakt in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd.

Oorspronkelijk vertrekken de treinen in de richting Emmen van spoor 16. Dit is het spoor dat direct naast het busstation is gelegen. Vanaf (datum) staat de trein in de richting Emmen gereed op spoor 14. Dit spoor ligt aan hetzelfde perron als waar de treinen uit Groningen en Leeuwarden aankomen. Deze passagiers kunnen bij het overstappen direct oversteken. De passagiers uit de richtingen Deventer en Amersfoort moeten met een trap onder het spoor door om bij de trein richting Emmen te komen.

Aan de westkant van Zwolle bevindt zich een groot rangeerterrein dat de laatste jaren alleen nog maar voor het opstellen van oude treinen en goederenwagons wordt gebruikt. In vroeger tijden is er een spoorlijn geweest achter het station en de werkplaats langs direct naar dit rangeerterrein. Aan de oostkant bevindt zich eveneens een aantal opstelsporen. In 1990 is er een nieuwe wasinstallatie bij dit terrein in gebruik genomen.

In 2011 en 2012 wordt de westkant van het emplacement volledig gerenoveerd en uitgebreid voor de aansluiting van de Hanzelijn vanuit Lelystad. Er zullen meer treinen in Zwolle hun eindpunt hebben. De bestaande perroncapaciteit is daarvoor te beperkt. Er komt een extra eilandperron die dit probleem moet oplossen. Dit eilandperron komt voor een deel op de oorspronkelijke werkplaatssporen die daarvoor het veld moeten ruimen. Tevens moet er een bredere reizigerstunnel komen om het toenemende aantal passagiers te kunnen afhandelen. Om de tunnel te kunnen bouwen wordt de bestaande tunnel gesloten. Reizigers moeten met een tijdelijke hoge traverse naar de juiste perrons lopen. Door kostenoverschrijding en verandering van plannen loopt de realisatie van de tunnel flink vertraging op. De opening van de tunnel staat nu gepland voor 2015.

Met de geplande uitbreiding van de sporen tussen Zwolle en Herfte moet ook de oostkant van het emplacement onderhanden genomen worden. De werkzaamheden staan gepland voor 2017.
Top

Brug Nieuwe Wetering

In 1902 bouwt de SS ten behoeve van de NOLS een nieuwe dubbelsporige draaibrug over de Nieuwe Wetering. De brug is gelegen tussen het emplacement van Zwolle en de splitsing bij Herfte. Later is de draaibrug vervangen door een vaste brug.

Geen foto beschikbaar
Top

Gegevens plaats

Algemeen

Zwolle is ontstaan op een zandrug in een gebied waar vele waterlopen bij elkaar komen. Al in het jaar 1230 heeft Zwolle Stadsrechten gekregen van de Bisschop van Utrecht. Samen met Kampen en Deventer vormt Zwolle het hart van de streek rond de Ijssel. Het bondgenootschap Kampen Deventer en Zwolle trekt vanaf het jaar 1317 veel samen op en staat daarmee sterker tegenover het centrale gezag vanuit Utrecht. Ook op het gebied van handel werken de steden veel samen. Zwolle trekt uiteindelijk in 1798 aan het langste eind en mag zich hoofdstad van het departement van "den Ouden IJssel" noemen. Uiteindelijk wordt dit departement de huidige provincie Overijssel. Zwolle is bekend om zijn Peperbus. De Peperbus is een kerktoren in de vorm van een Peperbus. Vooral in vroegere jaren met weinig hoogbouw is deze toren al vanaf grote afstand te zien. Zwolle is in de loop der tijd uitgegroeid tot het economische centrum van noord Overijssel en de toegangspoort tot de noordelijke provincies. De stad heeft ruim 120.000 inwoners en op werkdagen komen daar nog duizenden mensen bij die in Zwolle hun werkplek of opleiding hebben.

Bestuur

Zwolle is een zelfstandige gemeente en tevens hoofdstad van de provincie Overijssel. In de periode 1880 tot heden aan heeft Zwolle de volgende burgemeesters gehad.
Naam: Van: Tot: Opmerking:
Jhr. W.C.Th. van Nahuijs - 1897 -
mr. Dr. I.A. van Roijen 1897 1933 -
dr. J.E. Baron de Vos van Steenwijk 1933 1937 Tevens commissaris van de NOLS
A. van Walsum 1937 1940 -
Jhr. Maurits (M.P.M.) van Karnebeek 1940 1944 -
Adriaan (A.) Meerkamp van Embden 1944 1945 -
Jhr. Maurits (M.P.M.) van Karnebeek 1945 1945 -
Jhr. Mr. G.A. Strick van Linschoten 1946 1960 -
drs. Hans (J.A.F.) Roelen 1960 1969 -
mr. Job (J.) Drijber 1969 1980 -
mr. Gouke (G.) Loopstra 1980 1990 -
drs. Loek (L.M.L.H.A.) Hermans 1990 1994 -
Jan (J.) Franssen 1994 2000 -
drs. Henk Jan (H.J.) Meijer 2000 heden -

Voorzieningen

Stationsrestauratie
In het stationsgebouw is een stationsrestauratie aanwezig. In mei 2011 wordt bekend gemaakt dat de stationsrestauratie in Zwolle gaat sluiten. De laatste jaren wordt de restauratie geexploiteerd onder de naam Brasserie omdat stationsrestauratie een te stoffig imago heeft en gelijk zou staan aan koffie die al uren lang op een warmhoudplaat staat. De nieuwe naam kan het tij niet keren, de omzet is te laag om een rendabele exploitatie mogelijk te maken. De ruimte moet plaats maken voor winkeltjes. Begin 2012 valt het doek definitief. Medio februari 2012 opent in de ruimte de HEMA een stationswinkel waar onder andere diverse versnaperingen te koop zijn.

Geen foto beschikbaar
Busstation
Aan de linkerkant van stationsgebouw ligt het busstation. Het busstation grenst direct aan spoor 16. Spoor 16 is jaren lang gebruikt voor de treinen richting Coevorden. Vanaf het busstation vertrekken de regionale bussen naar de plaatsen in de omgeving. De stadsbussen stoppen direct voor het stationsgebouw.

Met de komst van de nieuwe reizigerstunnel is het de bedoeling om het busstation naar de zuidkant van het station te verplaatsen.

[Grafik]
Het busstation aan de zijkant van het station van Zwolle. Op de voorgrond een bus van de Salland. Op spoor 14 staat een DE2 klaar voor vertrek.
Ansichtkaart.
Hotel Gijtenbeek
Tegenover het station staat sinds 1921 een hotel. Het gebouw is in opdracht van de heer J. Beenen neergezet. De heer G. van Gijtenbeek neemt het pand na enige tijd over en geeft het zijn kenmerkende naam. Hij laat het gebouw uitbreiden met een grote vleugel. In 1928 en 1931 vinden er kleine verbouwingen plaats. In 1935 wordt het hotel nogmaals flink vergroot.

In dit hotel heeft de NOLS de aandeelhoudersvergadering van 1937 en 1938 gehouden.

In 1979 is het karakteristieke pand gesloopt.

[Grafik]
Hotel Gijtenbeek (Geitenbeek) aan het stationsplein te Zwolle. Kaart is afgestempeld in de jaren van 40 van de 20e eeuw.
Ansichtkaart uitgegeven J. Sleding te Amsterdam.
Buitensociëteit
In de buurt van het station is de Buitensociëteit gevestigd. Het is een statig pand met een sierlijke tuin. In dit pand houdt de NOLS tot en met 1936 haar jaarlijkse aandeelhoudersvergadering. Het pand is de loop der tijd behoorlijk verbouwd. Er is nu een congrescentrum dat geëxploiteerd wordt onder de naam de Nieuwe Buitensociëteit.

Geen foto beschikbaar
Stationskapper
In het stationsgebouw bevindt zich een stationskapper. In 1994 bestaat de zaak 25 jaar. In het kader hiervan is de kapperswinkel voor 1 dag verplaatst naar de trein tussen Zwolle en Emmen.

Geen foto beschikbaar
Top